Kad se spoje rat i pandemija: kolaps zdravstvenog sistema na Bliskom istoku

Ljudi koji žive na teritorijama pogođenim oružanim sukobima bili su ranjiviji tokom pandemije Kovid-19. Devastirani borbom koja je trajala godinama, nedostatak hrane, vode, medicinske opreme, objekata, pa čak i medicinskog osoblja, doveli su do toga da ljudi koji žive na oružanim teritorijama zavise od humanitarne pomoći. Međutim, poštovanje međunarodnog humanitarnog prava u velikom broju slučajeva je izostalo.

U četiri međusobno povezana teksta nudi se opsežna analiza kršenja međunarodnog humanitarnog prava na Bliskom istoku, a radi lakšeg čitanja biće objavljena u delovima. U ovom tekstu biće prikazano kako je pandemija uticala na medicinsko osoblje u Siriji, Iraku i Jemenu, a u uvezanim tekstovima možete ispratiti i uticaj na distribuciju humanitarne pomoći, vodovodne objekte, kao i ratne zarobljenike. Zajedno, ova analiza nudi realnu sliku stanja koja do sada nije bila tema analize zapadnih medija.

Uprkos Ženevskoj konvenciji, medicinsko osoblje na meti oružanih napada

Najranjivija grupa u vreme Kovida-19 bilo je medicinsko osoblje čiji su uslovi rada u oružanim sukobima, pre pandemije, bili neprihvatljivi, ali su se sa pandemijom pogoršali. Medicinsko osoblje u oružanim sukobima često radi pod pritiskom, bez adekvatne medicinske opreme, i obično mora da koristi improvizovane alate ili da radi sa improvizovanim predmetima. Zdravstvene ustanove su često pretrpane, uglavnom bez struje, a ranjenici i bolesnici se leče po hodnicima. Međutim, medicinsko osoblje, jedinice i transporti ostaju pod zaštitom međunarodnog humanitarnog prava i ne mogu biti napadnuti. S tim u vezi, Ženevska konvencija o poboljšanju položaja ranjenika i bolesnika u oružanim snagama u ratu od 12. avgusta 1949. godine propisuje da stalne ustanove i pokretne sanitetske jedinice sanitetske službe ne mogu ni u kojoj prilici biti predmet napada, nego će ih strane u sukobu u svako doba poštovati i štititi. Ako padnu u ruke protivničkoj strani, one mogu da nastave svoj rad sve dok Sila koja ih je zarobila sama ne obezbedi negu potrebnu ranjenicima i bolesnicima koji se nalaze u tim ustanovama i jedinicama. Nadležne vlasti će se starati da gore navedene sanitetske ustanove i jedinice budu, u granicama mogućnosti, tako raspoređene da eventualni napadi protiv vojnih objekata ne budu u stanju da te sanitetske ustanove i jedinice dovedu u opasnost.

Prema portparolu Mišel Bačelet, Rupertu Kolvilu, sama količina napada na bolnice, medicinske ustanove i škole u Siriji ukazuje da nisu svi ti napadi mogli biti slučajni. Sirijska vlada i savezničke snage su navodno počinile 542 napada, a same sirijske vladine snage 298 napada, 244 ruske ili sirijske vladine snage, 34 nedržavne oružane grupe (24 opozicione snage, 10 napada oružane grupe Islamske države – poznate i kao ISIS ili ISIL), četiri od strane međunarodnih koalicionih snaga, a 21 od strane nepoznatih snaga.

U Iraku, izveštaji su pokazali da su rođaci preminulih pacijenata od Kovid-19 napali, pretili ili čak tukli mnoge lekare. Na primer, 47-godišnji irački lekar Tarik Al-Šeibani rekao je da se malo toga seća osim što se zgrčio na zemlji dok ga je desetak rođaka pacijenta, koji je preminuo od Kovid-19, tuklo do besvesti. Dva sata kasnije probudio se u drugoj klinici sa modricama po celom telu. Abas Alaulddin (27), doktor u Bagdadu kojeg je napala porodica pacijenta koji je preminuo od Kovid-19, rekao je da razmišlja o traženju azila.

Međutim – medicinsko osoblje isključivo angažovano na traženju, prikupljanju, transportu ili lečenju ranjenika ili bolesnika, ili na prevenciji bolesti, osoblje isključivo angažovano na upravljanju medicinskim jedinicama i ustanovama, kao i kapelani pri oružanim snagama, biće zaštićeni u svim okolnostima, navodi se u Ženevskoj konvenciji.

Lekari za ljudska prava su izvestili i potvrdili da je 831 ubistvo medicinskog osoblja izvršila sirijska vlada i savezničke snage (714 sirijske vladine snage i savezničke milicije, 117 sirijska vlada ili ruske snage), 53 organizovane oružane grupe, osam od strane snaga međunarodne koalicije, tri od strane kurdskih snaga, tri napada od strane sirijskih odbrambenih snaga ili snaga sirijske vlade, i jedan od turskih snaga i 43 od strane nepoznatih snaga. Sumnja se da je 55 posto smrtnih slučajeva uzrokovano granatiranjem i bombardovanjem, a 21 posto vatrom iz malokalibarskog oružja od strane kopnenih snaga. Takođe, pretpostavlja se da je 13 posto žrtava mučeno pre nego što je ubijeno, a sedam posto je pogubljeno.

Među lekarima, medicinskim sestrama, medicinarima, farmaceutima, radnicima hitne pomoći, veterinarima, stomatolozima, laboratorijskim tehničarima, studentima stomatologije, studentima medicine, studentima farmacije, studentima veterine, najveći procenat poginulih su lekari (31 posto), zatim medicinske sestre (23 posto) i bolničari (23 posto). Granatiranjem i bombardovanjem ubijeno je 57 posto medicinskih radnika, a 21 posto pucanjem. U najmanje tri napada na bolnice, uništene su i škole, pekare i džamije u neposrednoj blizini. Sirijska vojska je takođe koristila barel bombe (improvizovane eksplozivne naprave) u napadima na bolnice i medicinsko osoblje. Lekari za ljudska prava nemaju dokaza da je učinjen bilo kakav napor da se zaštite bolnice ili medicinske ustanove, a pacijentima i medicinskom osoblju u bolnicama nije dato nikakvo upozorenje o napadima, kako nalaže međunarodno humanitarno pravo.

Pored medicinskog osoblja, Ženevska konvencija obavezuje i da se sanitetski transport ranjenika i bolesnika ili medicinske opreme moraju poštovati i štititi na isti način kao i pokretne sanitetske jedinice. Ako takvi transporti ili vozila dospeju u ruke protivnika, oni podležu ratnim zakonima, pod uslovom da strana u sukobu koja ih zarobi u svim slučajevima obezbedi zbrinjavanje ranjenicima i bolesnicima u njima. Civilno osoblje i sva transportna sredstva koja potiču iz rekvizicije zaštićeni su opštim pravilima međunarodnog prava. Član 56. Konvencije o zaštiti građanskih lica za vreme rata od 12. avgusta 1949. godine je član koji je najprimenljiviji u vreme pandemije koji kaže da je okupatorska sila dužna da, u saradnji sa domaćim i mesnim vlastima, obezbedi i održava zdravstvene i bolničke ustanove i službe, javno zdravlje i higijenu na okupiranoj teritoriji, sa posebnim osvrtom na donošenje i primenu profilaktičkih i preventivnih mera neophodnih za suzbijanje širenja zaraznih bolesti i epidemija. Medicinskom osoblju svih kategorija biće dozvoljeno da obavljaju svoju dužnost.

Dopunski protokol I uz Ženevske konvencije, koji se odnosi na zaštitu žrtava međunarodnih oružanih sukoba od 8. juna 1977. godine propisuje da sanitetske jedinice i civilne sanitetske jedinice moraju biti poštovane i zaštićene u svakom trenutku i ne mogu biti predmet napada. Štaviše, Protokol I pruža zaštitu civilnom medicinskom osoblju i propisuje da okupatorska sila mora civilnom medicinskom osoblju na okupiranim teritorijama pružiti svaku pomoć kako bi im se omogućila da obavljaju svoje humanitarne funkcije u skladu sa svojim mogućnostima, a ne da moraju da izvršavaju zadatke. koji nisu kompatibilni sa njihovom humanitarnom misijom. Medicinska vozila su zaštićena i treba ih poštovati na isti način kao i mobilne medicinske jedinice prema članu 21. Protokola I.

Kada su u pitanju nemeđunarodni oružani sukobi, Dopunski protokol uz Ženevske konvencije o zaštiti žrtava nemeđunarodnih oružanih sukoba od 8. juna 1977. godine u članovima 10. i 11. utvrđuje zaštitu lica koja obavljaju medicinske poslove u skladu sa medicinskom etikom, kao i zaštitu sanitetskih jedinica i transportnih sredstava koji ne mogu biti predmet napada.
Prema Planu humanitarnog odgovora u Jemenu, koji je obezbedila Kancelarija Ujedinjenih nacija za koordinaciju humanitarnih poslova, zdravstveni sistem u Jemenu je bio preopterećen: samo 51 posto zdravstvenih ustanova u Jemenu funkcioniše od mnogih koji su oštećeni ili uništeni zbog oružanog sukoba, a oni koji rade imali su ozbiljan nedostatak osoblja i nisu mogli da pruže najneophodnije zdravstvene usluge. Jemenu je nedostajala infrastruktura da obuzda širenje bolesti i smanji morbiditet i smrtnost. Najmanje jedno dete umre svakih deset minuta u Jemenu zbog bolesti koje se mogu sprečiti. Bilo je šest izbijanja zaraznih bolesti u 2020. godini, uključujući koleru, dengu, difteriju, malariju, poliovirus tipa 1 koji potiče od vakcine i Kovid-19; uslovi se nisu promenili 2021. godine zbog uporne, teške ugroženosti stanovništva i nedostatka kapaciteta da se obuzda širenje bolesti i obezbedi adekvatno lečenje.

Naslovna fotografija: Joel Santos / Pexels
Fotografija je ilustracija i nije nužno nastala na teritorijama o kojima se govori u tekstu.

Komentari

Leave a reply

Molimo Vas, unesite komentar
Please enter your name here

Preporučujemo

Instagram

Jachim zoomira nedelju

Preporučujemo

Najnovije

GLEDAJ

Još